Skip to content

Napolitano a Cosa Nostra, Dolce i Gabbana niewinni – z włoskich sal sądowych

Przesłuchanie prezydenta Giorgio Napolitano

W Sala del Bronzino, pełnej przepychu komnacie włoskiego Pałacu Prezydenckiego na Kwirynale, przesłuchano prezydenta Giorgio Napolitano. Zeznania dotyczyły uwikłania państwa włoskiego w negocjacje prowadzone z mafią na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku. Obecny prezydent był wtedy przewodniczącym Izby Deputowanych, a dotknięta licznymi aresztowaniami i procesami mafia sycylijska powzięła kampanię przemocy i wypowiedziała otwartą wojnę strukturom państwa. Niemal regularnie dochodziło do zamachów bombowych (w tym najsłynniejszych, w których zginęli sędziowie Giovanni Falcone i Paolo Borsellino) oraz egzekucji na policjantach i karabinierach. Ówczesne władze miały podjąć się negocjacji z przedstawicielami mafii w celu zakończenia przemocy.
Przesłuchanie włoskiego prezydenta poprzedzone było sporem prawnym, co do jego zasadności i legalności. Podstawą zeznań, które odbyły się z całkowitym wyłączeniem jawności, miał być list, który prezydent otrzymał od swojego adwokata Lorisa D’Ambrosio. Adwokat miał w nim wzmiankować właśnie o ewentualnych kontaktach między państwem włoskim i mafią. Loris D’Ambrosio nieoczekiwanie zmarł w kilka tygodni po wysłaniu tego listu.
Co ciekawe, zeznania prezydenta Napolitano chciał obserwować za pomocą połączenia na żywo, były szef Cosa Nostry – Toto Riina, odsiadujący wyrok dożywotniego pozbawienia wolności. Sąd w Palermo, przed którym toczy się całe postępowanie nie dopuścił go do tego przesłuchania.

munic

Dolce i Gabbana niewinni 

Tymczasem włoski Sąd Najwyższy uniewinnił słynnych projektantów mody Domenico Dolce i Stefano Gabbanę, oskarżonych o oszustwa podatkowe na wielką skalę. Sąd odwoławczy, skazał ich na półtora roku więzienia za rzekome wyprowadzenie do Luksemburga, a tym samym ukrycie przed włoskim urzędem skarbowym 200 milionów euro. Było to i tak złagodzenie kary 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej przez mediolański sąd pierwszej instancji. Według prokuratury domagającej się 2 lat i 6 miesięcy więzienia, spółka o nazwie „Gado” prowadzona przez projektantów została utworzona jedynie w celu dokonywania oszustw podatkowych i uszczuplenia należności włoskiego fiskusa.

Reklamy

Dzieła sztuki a podatkowe rozliczenia z fiskusem

Nowo powołany włoski minister kultury – Dario Franceschini postanowił, w zakresie swoich kompetencji, walczyć z kryzysem finansowym. Została przez niego powołana komisja ekspertów, której zadaniem będzie wycenianie dzieł sztuki przedłożonych fiskusowi jako zapłata podatków.
W Italii już od 1982 roku obowiązuje ustawa, zgodnie z którą zaległości podatkowe pokryć można majątkiem rodzinnym, jednakże brak odpowiednich przepisów wykonawczych czynił dotychczas ten przepis bezużytecznym. Włosi postanowili wziąć przykład m.in. z Brytyjczyków, którzy wg danych Arts Council w latach 2012-13 zapłacili w ten sposób 50 milionów funtów podatków.

IMG_5138

Dostosowany system poza możliwością niepieniężnego rozliczenia się z fiskusem w czasie kryzysu, pozwoli także na wygodną zapłatę podatku od spadków wielkiej wartości.
Nowo powstała komisja będzie wyceniała składane przedmioty, weryfikując ich autentyczności i wiek. Kwestią wtórną pozostaje kalkulacja budżetowa, w której mimo wszystko przejęte dzieła sztuki będą miały swoją wartość majątkową, ale ich ewentualne spieniężenie czy wprowadzenie do obrotu będzie zapewne wymagało dalszych przepisów wykonawczych.

Monitor Prawa Celnego i Podatkowego 2014, zeszyt 10

Artykuł mojego autorstwa pt. „Konwencja między Republiką San Marino i Republiką Włoską w sprawie unikania podwójnego opodatkowania ..”  ukazał się w Monitorze Prawa Celnego i Podatkowego 2014, zeszyt 10, str. 408. Zachęcam do kupna!

 

mpcip

Valcamonica – rajskie włoskie Salem

Miejscem jednych z najgłośniejszych procesów czarownic w Europie była przepiękna alpejska dolina – Valcamonica. Położona we wschodniej części Lombardii, mierząca niemalże 100 kilometrów długości zyskała sławę XVI wiecznego włoskiego Salem.

valcamonica

Chrześcijaństwo do tego zakątka przywędrowało dość późno, razem ze zmierzchem Cesarstwa Rzymskiego i nie zyskało powszechnej aprobaty. Przez niemal całe średniowiecze w dolinie zachowały się miejscowe kulty pogańskie, zwyczaje i gusła. Sezonowe odcięcie od świata i niedostępność, jak w  przypadku wielu górskich społeczności, rozbudzało niechęć do wszystkiego co obce. Wśród mieszkańców mnożyły się choroby i deformacje genetyczne niosąc ich złą sławę. Wspominał o tym Giuseppe da Orzinuovi w liście z 1 sierpnia 1518 do Ludovico Querini, opisując dolinę jako:

„miejsce (…) gdzie prawie wszyscy są zdeformowani, bez żadnych zasad życia cywilizowanego”

Jeszcze w poprzednim stuleciu w 1445 roku lokalny inkwizytor prosił kościelne władze Wenecji o wszczęcie postępowań przeciwko miejscowej ludności. Czterdzieści lat później dominikanin Antonio da Brescia zgłaszał weneckiemu Senatowi obecność czarownic i czarów. Przed biskupem wszczęte zostało postępowanie. Zapał nawracania powstrzymały dopiero weneckie władze świeckie, które nie powstrzymały pogromów w Południowym Tyrolu i Valtellinie.

Początek XVI stulecia okazał się bezlitosny. 23 czerwca 1505 roku w położonym u stóp Monte Concarena Cemmo spalono na stosie siedem kobiet i mężczyznę. Prawdziwy pogrom zaczął się pięć lat później. W malutkim Edolo aresztowano blisko 100 osób. Po krótkim procesie, w którym zastosowanych metod śledczych można się jedynie domyśleć, sześćdziesiąt cztery osoby przyznały się do krzywdzenia ludzi, zwierząt i wchodzenie w konszachty z diabłem. Wszyscy zostali skazani na śmierć. Zaspokojenie rządzy karania herezji miało się okazać tylko chwilowe.

Już w 1518 roku na żądanie biskupa inkwizytora Petera Durante we wszystkich parafiach doliny rozlokowano inkwizytorów. Mięli oni czuwać nad mieszkańcami i nie dopuścić do powrotu herezji. W czerwcu i lipcu tego roku pojmano i spalono 80 osób oskarżonych o czarnoksięstwo, w tym jak twierdzono najważniejszych członków niebezpiecznej sekty. W trakcie zeznań wiele kobiet miało przyznać się do „rozpylania w powietrzu pyłu, który spowodował chorobę i śmierć licznych niewinnych osób„. 31 lipca wenecka Rada Dziesięciu na wieść o pogromie nakazała wstrzymać działania inkwizycji w Valcamonice. Nuncjusz papieski sprzeciwił się decyzji władz świeckich, twierdząc, że procesy czarownic są prerogatywą prawa kanonicznego. W wyniku trwającego ponad dwa lata sporu, 21 marca 1521 roku Rada Dziesięciu wydała ścisłe zalecenia wobec procesów wytaczanych przez inkwizycję, a kilka miesięcy później całkowicie zawiesiła wszystkie toczące się w Valcamonice. Decyzja ta nie została uznana przez władze kościelne. Sam papież Leon X zalecił kontynuowanie walki z herezją w dolinie, jednak nie doprowadziła ona do dalszych egzekucji. Przez następne stulecia wspominano o rozwiązłych obyczajach mieszkańców doliny, pogańskich kultach i mających się odbywać w lipcu na Monte Tonale sabatach czarownic.

Warto dodać, że większość dokumentów związanych z procesami w Valcamonice została zniszczona na polecenie biskupa Brescii by zapobiec XIX wiecznym wystąpieniom antykościelnym . Na szczęście, do naszych czasów częściowo zachowała się relacja Marina Sanudo, kronikarza weneckiej Rady Dziesięciu z lat 1496-1536.

W dniu dzisiejszym Valcamonica jest jednym z miejsc, które turyści lądujący w Bergamo powinni zwiedzić w pierwszej kolejności. W odległym o kilkadziesiąt kilometrów od lotniska Sonico znajduje się wieża rodziny Federici – dawniej biskupa Brescii. Mierzy ona 18 metrów, a grubość murów liczy w niektórych miejscach prawie półtora metra. Na zabytku umieszczono tablicę ku pamięci oskarżonych o herezję i skazanych w procesach czarownic w Valcamonica.

Czasopismo Prawno-Historyczne T. LXVI – Zeszyt 1

Artykuł pt. „Klauzula rebus sic stantibus jako konstrukcja włoskiego prawa cywilnego” mojego autorstwa, ukazał się w LXVI tomie – zeszycie 1. Czasopisma Prawno-Historycznego wydawanego przez Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk / Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zachęcam do kupna!

Krótsze wakacje włoskich sędziów

We Włoszech od czasu powołania w lutym gabinetu Matteo Renziego podejmowane są próby modernizacji skostniałego wymiaru sprawiedliwości. Najważniejszym celem ma być przyspieszenie pracy sądów i skrócenie terminów rozpatrywania spraw.


Jedną z pierwszych zmian niesie dekret przygotowany przez ministerstwo sprawiedliwości i podpisany właśnie przez prezydenta Giorgio Napolitano. Jego mocą skrócone mają być urlopy sędziów z 45 do 30 dni. Ponadto wakacje sądowe nie będą już trwały od 1 sierpnia do 15 września, a od 6 do 31 sierpnia.
Zmiany mają przyspieszyć trwające postępowania. Obecnie w sprawach karnych czas od rozpoczęcia sprawy do wydania prawomocnego wyroku to średnio prawie siedem lat, a w sprawach cywilnych pięć. W tym momencie we Włoskich sądach na rozpatrzenie oczekuje ponad pięć milionów spraw.
Dekret został oprotestowany przez środowiska sędziowskie. Warto zauważyć, że podobne działania rok temu podjął rumuński premier Victor Ponta. Tam wakacje sędziów trwają jeszcze dłużej, przez cały lipiec i sierpień.

Collegio Garante della costituzionalità delle norme

Sanmaryński Trybunał Konstytucyjny, czyli Collegio Garante powołała nowelizacja Deklaracji Praw Obywateli z 26 lutego 2002.[1] Jego ustrój reguluje ustawa nr 55 z 25 kwietnia 2003[2]. Członków Kolegium Gwarancyjnego powołuje Rada Wielka i  Generalna większością dwóch trzecich głosów. Regenci przedkładają pod głosowanie kandydatury wskazane przez Prezydium. Mogą nimi być zarówno obywatele San Marino jak i cudzoziemcy. Początkowo wybranych zostało trzech członków zwykłych i trzech dodatkowych na czteroletnią kadencję. Po jej upływie co dwa lata odnawiana jest kadencja jednej trzeciej członków. Możliwe jest bycie członkiem Kolegium przez nieograniczoną liczbę kadencji, jednakże po każdych dwóch wymagana jest czteroletnia przerwa. Przed rozpoczęciem sprawowania mandatu członkowie zostają zaprzysiężeni przez Kapitanów Regentów (art.2).

Zgodnie z treścią art. 7 wszelkie rozprawy przed Kolegium są co do zasady publiczne. Decyzje podejmowane są większością głosów (art. 8), a dla ich ważności potrzebna jest obecność co najmniej połowy członków, przy czym nieobecność musi być usprawiedliwiona pisemnie Przewodniczącemu. Wyroki wydawane są w imieniu Najświętszej Republiki San Marino i muszą zawierać uzasadnienie faktyczne, prawne, datę oraz podpisy członków Kolegium. Składane są w Kancelarii, w której każdy ma do nich wgląd i może otrzymać ich kopie.

Art. 9 formułuje przymus adwokacki w postępowaniu przed Kolegium. W wypadku podjęcia reprezentacji przez adwokatów nie będących Sanmaryńczykami zobowiązani są oni do ustanowienia adresu do doręczeń przy adwokacie wpisanym na sanmaryńską listę.

W Tytule IV ustawy określone są kompetencje Kolegium w odniesieniu do odpowiednich przepisów Deklaracji Praw Obywatela. Zgodnie z ich postanowieniami Kolegium Gwarantów bada konstytucyjność ustaw, aktów wykonawczych, zwyczajów i zasad fundamentalnych porządku San Marino. Skarga konstytucyjna może być złożona odpowiednio przez dwudziestu Radnych Rady Wielkiej i Generalnej, Kongres Państwa, pięć Zarządów Zamków, 1,5% obywateli mających prawo wyborcze. Skarga może być także złożona przez sędziego lub strony toczącego się postępowania (art.13). Skargę należy złożyć w Kancelarii Kolegium Gwarantów, która przekazuje kopię Regencji. Pod rygorem odrzucenia musi ona zawierać wskazanie kwestionowanych przepisów prawnych oraz naruszone przepisy Karty Praw Obywatela. Przyjętą skargę Przewodniczący Kolegium publikuje w swoim Biuletynie Urzędowym, wyznaczając w ciągu następnych dziesięciu dni datę pierwszej rozprawy-wysłuchania. Rozprawa odbywa się ustnie, zgodnie z zasadą kontradyktoryjności (art.14). Rada wydaje decyzję w terminie dwóch miesięcy. Decyzje o przyjęciu lub odrzuceniu skargi przyjmują formę wyroku. Przekazywane są bezzwłocznie przez Kancelarię Kolegium Gwarantów zainteresowanym stronom oraz Regencji, która powiadamia o tym Radę Wielką i Generalną. W wyniku uznania aktów prawnych za niekonstytucyjne zawiesza się  ich obowiązywanie na okres sześciu miesięcy, w którym to czasie Rada Wielka i Generalna jest zobowiązana dokonać stosownych modyfikacji.

Do kompetencji Kolegium Gwarantów należy także rozliczanie działalności Regencji (Syndykat), sporów o właściwość i kompetencyjnych między sądami powszechnymi oraz administracyjnymi, a także sporów dotyczących kompetencji sądów międzynarodowych. Kolegium Gwarantów podejmuje decyzje w sprawie wyłączenia sędziów zgodnie z artykułem 17 ustawy nr 83 z 28 października 1992 (Ordinamento Giudiziario). Ciekawym zagadnieniem jest uprawnienie Kolegium do badania legalności środków zabezpieczających i wykonania kary w postępowaniu karnym. Ponadto Kolegium pełni rolę trzeciej instancji sądownictwa administracyjnego i cywilnego w czym przejęło dawną funkcje Rady Dwunastu. Przesłanką konieczną wszczęcia postępowania w trzeciej instancji jest jakakolwiek rozbieżność między wyrokami dwóch poprzednich instancji.

Tytuł V ustawy przyznaje Kolegium kompetencję sądu rewizyjnego wyroków karnych, a Tytuł VI prawo rozpatrywania spraw Restitutio in Integrum i Querela Nullitatis.

[1]              Legge Revisione della Legge 8 Luglio 1974 n. 59- Dichiarazione dei Diritti dei cittadini e dei principi fondamentali dell’Ordinamento Sammarinese nr 36, 26 luty 2002.

[2]              Legge qualificata Disciplina sull’organizzazione, le incompatibilita, il funzionamento, le forme dei ricorsi e dei procedimenti, gli effetti delle decisioni del Collegio Garante della costituzionalita  delle norme  nr 55, 25 kwiecień 2003.

Pasquale Stanislao Mancini – twórca teorii prawa narodów

Pasquale Stanislao Mancini urodził się 17 marca 1817 roku w urokliwej miejscowości Castel Baronia, położonej 80 kilometrów w głębi lądu od Neapolu. Był członkiem neapolitańskiej linii jednego z najstarszych włoskich rodów szlacheckich, posiadając tytuł hrabiego i ósmego markiza Fusignano. Będąc synem adwokata, prywatnie nauczany, od młodości przejawiał zainteresowanie prawem, czego wyrazem stała się prowadzona (a w 1841 roku opublikowana) korespondencja z Terenzio Mamianim, hrabią Mamiani della Rovere. Poruszane w niej zagadnienia stosowania kary śmierci i systemów karnych kształtowały światopogląd Pasquale i miały być jego pasją przez całe życie.

Mancini

W 1840 roku Pasquale Mancini poślubił o cztery lata młodszą poetkę Laurę Beatrice. To między innymi pod jej wpływem stał się zwolennikiem liberalnych reform nie tylko gospodarczych, ale przede wszystkim społecznych, tworząc dom otwarty na dyskusje intelektualnych kręgów Neapolu. Cztery lata później rozpoczął własną praktykę adwokacką, której miał poświęcić się do ostatnich dni życia.

W 1848 roku, w czasie wystąpień ludowych, których skutkiem stało się uchwalenie przez Ferdynanda II aktu konstytucyjnego Mancini rozpoczął wydawanie politycznego dziennika Riscatto italiano. Nie był to jego początek działalności redaktorskiej, gdyż już dekadę wcześniej objął czasopismo Le ore solitarie, nadając mu podtytuł Giornale di scienze morali legislative ed economiche. W wyniku tej działalności i nieskrywanych poglądów musiał zbiec do Piemontu, gdzie stał się protegowanym króla Umberta i objął katedrę na Uniwersytecie Turyńskim. W tym czasie  stał się znany jako zwolennik zjednoczenia Włoch, pozostając w opozycji do dawnego zwierzchnika – Ferdynanda II, a także kościoła. Wśród jego postulatów znajdowało się utworzenie wspólnego prawa europejskiego poprzez unifikowanie treści kodeksów, znacjonalizowanie majątków kościelnych i likwidacja dziesięciny.

W kolejnych latach Mancini piastował rozmaite funkcje w rządach Królestwa Sardynii (do którego Piemont przynależał i którego stolicą był Turyn). Niezmiennie zgłębiał także zagadnienia prawa cywilnego i międzynarodowego. Jednym z najistotniejszych poruszanych przez niego zagadnień stała się tzw. teoria prawa narodów. Mancini utworzył pojęcie jedno-etnicznego narodu, jako przeciwieństwa ludu, czyli wspólnoty politycznej zamieszkującej dany obszar. Postulował jednocześnie tworzenie państw jedno narodowościowych, gdyż właśnie we wspólnocie etnicznej upatrywał prawa do samostanowienia, wyboru formy rządów i bycia podmiotem prawa międzynarodowego. Poglądy te zostały uporządkowane i wygłoszone 22 czerwca 1851 r. na wykładzie zatytułowanym „O zasadzie narodowości jako podstawie prawa narodów” (Del principio di nazionalità come fondamento del diritto delle genti). Ten specyficzny manifest stał się podstawą ideologiczną włoskiego Risorgimento.

Po zjednoczeniu Włoch Mancini pozostawał w bliskich relacjach z Giuseppe Garibaldim, któremu pod koniec lat siedemdziesiątych pomógł w uzyskaniu rozwodu. Prowadził wciąż praktykę adwokacką oraz brał aktywny udział w tworzeniu prawa. W 1865 roku był jednym z  twórców włoskiej kodyfikacji prawa międzynarodowego prywatnego. Jednocześnie został osobą zaufaną króla Umberta angażując się w zbudowanie jak najsilniejszej pozycji Włoch na arenie międzynarodowej. Działania te doprowadziły do wynegocjowania z Niemcami i Austro-Węgrami utworzenia Trójprzymierza.

W czerwcu 1888 roku Mancini wziął udział w debacie zatwierdzającej nowy kodeks karny, w którym ostatecznie zniesiono karę śmierci. Sukces przypieczętował starania całego jego życia. Pasquale Stanislao Mancini zmarł niecałe pół roku później, 26 grudnia 1888.

Codice penale, K. I., T. I. – O ustawie karnej

Kodeks karny

(Ujednolicony i uaktualniony tekst Dekretu Królewskiego nr 1398 z dn. 19 października 1930 r.)

Księga pierwsza

O PRZESTĘPSTWACH W OGÓLNOŚCI

TYTUŁ I

O ustawie karnej

Art. 1.

Przestępstwa i kary: przepisy wyrażone ustawą.

Nikt nie może być ukarany za czyn, który nie jest bezpośrednio uznany przez ustawę za przestępstwo ani nie może zostać nałożona kara nie przewidziana w ustawie.

Art. 2.

Zastosowanie ustawy karnej.

Nikt nie może być ukarany za czyn, który w chwili jego popełnienia nie był przez ustawę uznany za przestępstwo.

Nikt nie może być ukarany za czyn, który przez uprzednią ustawę nie był uznany za przestępstwo; jeśli został on spenalizowany nie pociąga wykonalności ani skutków karnych.

Jeśli został on zagrożony karą więzienia, a ustawa wcześniejsza przewidywała jedynie karę pieniężną, nałożoną karę więzienia niezwłocznie zmienia się na karę pieniężną, zgodnie z przepisami art. 135.

Jeśli ustawa w chwili popełnienia przestępstwa i późniejsza są różne, stosuje się tę, której przepisy są względniejsze dla sprawcy, chyba że nałożono wyrok nieodwoływalny.

Jeśli stosuje się przepisy wyjątkowe lub przejściowe, nie znajdują zastosowania regulacje powyższych ustępów.

Przepisy niniejszego artykułu stosuje się także w przypadku wygaśnięcia i braku ratyfikacji ustawy i w przypadku zmiany ustawy w tekst z poprawkami.

Art. 3.

Obowiązywanie ustawy karnej.

Włoska ustawa karna obowiązuje wszystkich tych obywateli i cudzoziemców, którzy znajdują się na terytorium państwa, poza przypadkami określonymi wewnętrznym prawem publicznym lub prawem międzynarodowym.

Włoska ustawa karna obowiązuje także wszystkich tych obywateli i cudzoziemców, którzy znajdują się za granicą, ale w ograniczeniu do spraw określonych przez niniejszą ustawę lub prawo międzynarodowe.

Art. 4.

Obywatelstwo włoskie. Terytorium państwa.

Ustawie karnej podlegają obywatele włoscy, obywatele kolonii, podlegli kolonialni, przynależni przez pochodzenie lub wybór miejsca podmiotowości państwowej oraz apatrydzi mający miejsce zamieszkania na terytorium państwa.

Ustawa karna obowiązuje na terytorium państwa, terytorium Republiki, jak i kolonii i wszelkich innych miejsc będących przedmiotem suwerenności państwa. Statki i samoloty włoskie są uznawane za terytorium państwa, bez względu na to gdzie się znajdują, chyba że są podmiotami, zgodnie z prawem międzynarodowym, prawa terytorium zagranicznego.

Art. 5.

Nieznajomość ustawy karnej.

Nikt nie może zwolnić się ze swojej winy powołując na nieznajomość ustawy karnej.

Art. 6.

Przestępstwa popełnione na terytorium państwa.

Każdy, kto popełnia przestępstwo na terytorium państwa podlega karze zgodnie z ustawą włoska.

Przestępstwo uważa się za popełnione na terytorium państwa, jeżeli działanie lub zaniechanie, które je stanowi, wystąpiło w nim w całości lub w części lub jeśli stwierdzono w nim wydarzenie, które jest skutkiem działania lub zaniechania.

Art. 7.

Przestępstwa popełnione za granicą.

Podlega karze zgodnie z prawem włoskim obywatel lub cudzoziemiec, który popełnia na terytorium zagranicznym któreś z poniższych przestępstw:

1) zbrodni przeciwko jedności państwa włoskiego;

2) zbrodni podrabiania pieczęci państwowej i stosowania takich podrobionych pieczęci;

3) zbrodni fałszerstwa pieniędzy będących środkiem płatniczym na terytorium państwa lub wartości znaczków lub innych włoskich środków płatniczych;

4) zbrodni popełnionych przez urzędników publicznych państwa, nadużywających uprawnień lub naruszających obowiązki związane z ich funkcją;

5) każdej innej zbrodni, dla której przepisy szczególne ustawy lub umów międzynarodowych przypisują stosowanie włoskiego prawa karnego.

Art. 8.

Zbrodnia polityczna popełniona za granicą.

Obywatel lub cudzoziemiec, który popełnia na terytorium zagranicznym zbrodnię polityczną nie objętą pkt. 1 poprzedniego artykułu podlega karze zgodnie z prawem włoskim na wniosek ministra sprawiedliwości.

W przypadku zbrodni ściganych na żądanie osoby pokrzywdzonej, konieczne jest poza takim wnioskiem, także to żądanie.

Prawo karne znajduje zastosowanie do każdej zbrodni politycznej, która godzi w interes państwa, a także w prawa polityczne obywatela. Za zbrodnię polityczną uważa się także zbrodnię popełnioną w całości lub w części z motywów politycznych.

Art. 9.

Zbrodnia popełniona przez obywatela za granicą.

Obywatel, który poza wypadkami wskazanymi w dwóch poprzednich artykułach, popełnia na terytorium zagranicznym zbrodnię, za którą ustawa włoska przewiduje karę śmierci (uchylona) lub dożywotniego pozbawienia wolności lub pozbawienia wolności w wymiarze nie mniejszym od trzech lat, podlega karze zgodnie z tym, zawsze kiedy tylko znajdzie się na terytorium państwa.

Jeżeli popełnia zbrodnię, za którą przewidziana jest kara pozbawienia wolności w mniejszym wymiarze, sprawca podlega karze na wniosek Ministra Sprawiedliwości lub z  urzędu lub na żądanie osoby pokrzywdzonej.

W przypadkach objętych regulacją powyższych artykułów, gdy zbrodnia jest popełniona na szkodę Wspólnoty Europejskiej, państwa obcego lub cudzoziemca, sprawca podlega karze na wniosek Ministra Sprawiedliwości, zawsze gdy nie wyrażono zgody na ekstradycję lub nie została ona dopuszczona przez władze państwa, w którym popełnił on zbrodnię.

Art. 10.

Zbrodnia popełniona przez cudzoziemca za granicą. 

Cudzoziemiec, który poza przypadkami wskazanymi w artykułach 7 i 8, popełnia na terytorium zagranicznym, na szkodę państwa lub obywatela zbrodnię, za którą ustawa włoska przewiduje karę śmierci (uchylona) lub dożywotniego pozbawienia wolności lub pozbawienia wolności w wymiarze nie mniejszym niż rok, podlega karze zgodnie z tą ustawą, zawsze kiedy znajdzie się na terytorium państwa i jest wniosek Ministra Sprawiedliwości, z urzędu lub na żądanie osoby pokrzywdzonej.

Jeżeli zbrodnia jest popełniona na szkodę Wspólnoty Europejskiej, państwa obcego lub cudzoziemca, sprawca podlega karze zgodnie z ustawą włoską, na wniosek Ministra Sprawiedliwości, zawsze gdy:

1. znajdzie się na terytorium państwa;

2. jest to zbrodnia, za którą jest przewidziana kara śmierci (uchylona) lub dożywotniego pozbawienia wolności lub pozbawienia wolności w wymiarze nie mniejszym niż trzy lata;

3. jego ekstradycja nie została dopuszczona lub nie została przyznana przez władze państwa, w którym popełnił on zbrodnię lub państwa, do którego przynależy.

Art. 11.

Wznowienie sądzenia.

W przypadku wskazanym w art. 6, obywatel lub cudzoziemiec jest osądzany przez państwo, także jeżeli był osądzony za granicą.

W przypadkach wskazanych w artykułach 7, 8, 9 i 10, obywatel lub cudzoziemiec, który został osądzony za granicą, jest osądzany na nowo przez państwo, jeżeli Minister Sprawiedliwości o to wnioskuje.

Art. 12.

Uznawanie zagranicznych wyroków karnych.

Zagraniczny wyrok karny wydany za zbrodnię może być uznany:

1) w celu ustalenia recydywy lub wywołania innego efektu karnego skazania lub dla stwierdzenia nawyku lub zawodowego charakteru popełniania przestępstw lub skłonności do ich popełniania;

2) jeżeli skazanie pociągnęłoby ze sobą, zgodnie z ustawą włoską, karę dodatkową;

3) jeżeli, zgodnie z ustawą włoską, należałoby zastosować wobec osoby skazanej lub uniewinnionej, która znajduje się na terytorium państwa, środki ochrony osobistej;

4) jeżeli wyrok zagraniczny nakazuje skazanemu przywrócenie stanu poprzedniego lub naprawienie szkody lub ma znaczenie prawne dla wyroków na terytorium państwa, dla wywołania skutków przywrócenia stanu poprzedniego lub naprawienia szkody lub innych skutków cywilnych.

Aby dopuścić uznanie, wyrok musi być wydany przez władzę sądową państwa obcego, z którym zawarto umowę o ekstradycji. Jeżeli nie została ona zawarta, wyrok zagraniczny może być także dopuszczony do uznania w państwie, jeżeli Minister Sprawiedliwości złoży taki wniosek. Wniosek ten nie jest potrzebny jeżeli zaszły okoliczności uznania skutków wskazanych w nr 4.

Art. 13.

Ekstradycja jest uregulowana przez włoskie prawo karne, umowy i zwyczaje międzynarodowe.

Ekstradycja jest niedopuszczalna, jeśli czyn stanowiący przedmiot żądania ekstradycji nie jest uznawany za przestępstwo przez ustawę włoską i przez ustawę zagraniczną.

Ekstradycja może być dopuszczona lub żądana, także za przestępstwa nieujęte w umowach międzynarodowych, o ile nie zostało to wprost zakazane.

Nie jest dopuszczalna ekstradycja obywatela, chyba że zostało to wprost określone w umowie międzynarodowej.

Art. 14.

Obliczanie i bieg terminów.

Kiedy ustawa karna uzależnia wystąpienie skutku prawnego od upływu czasu, dla jego obliczenia stosuje się kalendarz powszechny.

Każdego razu, gdy ustawa karna ustanawia termin dla wystąpienia skutku prawnego, dzień jego upływu nie jest wliczany do terminu.

Art. 15.

Materia regulowana przez kilka ustaw karnych lub przez kilka przepisów niniejszej ustawy karnej.

Kiedy kilka ustaw karnych lub kilka przepisów niniejszej ustawy karnej reguluje tę samą materię, ustawa lub przepis ustawy szczególnej uchyla ustawę lub przepis ustawy ogólnej, chyba że zastrzeżono inaczej.

Art. 16.

Specjalne ustawy karne.

Przepisy niniejszego kodeksu stosuje się także do materii regulowanej przez inne ustawy karne, o ile nie przewidziano w nich inaczej.

Włoskie przepisy antymafijne – art. 416-bis codice penale

 

Kształtowanie się mafii włoskiej w jej typowym charakterze rozpoczęło się na początku XX wieku. Pomimo rozrostu przestępczości, a także walce z organizacjami przestępczymi prowadzonej za czasów Mussoliniego mafia w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych stała się potężną siłą. Dopiero w 1982 roku (swoją drogą na dziesięć lat przez zabójstwem sędziów Falcone i Borsellino) do codice penale dodano artykuł 416-bis definiujący stowarzyszenia typu mafijnego i penalizujący uczestnictwo w nich.

 
Art. 416-bis

Stowarzyszenie typu mafijnego


Każdy, kto bierze udział w stowarzyszeniu typu mafijnego składającego się z trzech lub więcej osób, podlega karze pozbawienia wolności od siedmiu do dwunastu lat.
Ci, którzy popierają, zarządzają i organizują stowarzyszenie, za to tylko podlegają karze pozbawienia wolności od dziewięciu do czternastu lat. 
Stowarzyszenie jest typu mafijnego gdy ci, którzy do niego należą korzystają z siły zastraszania członków i na warunkach podporządkowania i zmowy milczenia do popełniania przestępstw, do nabywania w sposób bezpośredni i pośredni kontroli nad aktywami ekonomicznymi, licencji, zaświadczeń, kontraktów publicznych lub w celu osiągnięcia korzyści lub nieuczciwych zysków dla siebie lub dla innych lub w celu zakłócania lub zapobiegania wolnemu wykonywaniu prawa głosu lub zdobywania głosów dla siebie lub innych w związku z głosowaniami.
Jeżeli stowarzyszenie jest zbrojne nakłada się karę pozbawienia wolności od dziewięciu do piętnastu lat w przypadku sytuacji opisanej w ustępie pierwszym i od dwunastu do dwudziestu czterech lat w przypadku sytuacji opisanej w ustępie drugim.
Stowarzyszenie uważa się za zbrojne, gdy członkowie mają w celu osiągnięcia jego celów dostęp do broni lub materiałów wybuchowych, nawet jeśli są one ukryte lub przechowywane.
Jeżeli działalność gospodarcza stowarzyszenia, którą członkowie chcą podjąć lub utrzymać kontrolę jest finansowana w całości lub w części z zysków lub przedmiotów pochodzących z przestępstwa kara ustanowiona w poprzednich ustępach ulega zwiększeniu od jednej trzeciej do połowy.
W odniesieniu do sprawcy zawsze stosuje się konfiskatę rzeczy, które służyły lub były przeznaczone do popełniania przestępstw i rzeczy, które są zyskami lub przedmiotami i które są używane.
Postanowienia niniejszego artykułu mają zastosowanie także wobec camorry, ‚ndranghety i innych stowarzyszeń, w tym miejscowo określanych, także zagranicznych, które korzystają z siły zastraszania członków by osiągnąć cele podobne do tych stowarzyszeń typu mafijnego. 

W 2014 r. dodany został art. 416-ter c.p.
Przekupstwa wyborcze polityków-mafiosów
Każdy, kto przyjmuje propozycje otrzymania głosów w sposób, o którym mowa w trzecim ustępie art. 416-bis w zamian za kwoty pieniężne lub za obietnicę uzyskania kwoty pieniężnej lub innej korzyści podlega karze pozbawienia wolności od czterech do dziesięciu lat.
Tę samą karę nakłada się na tego, kto obiecuje pozyskać głosy w sposób, o którym mowa w ustępie pierwszym. 

 

Mimo regulacji prawnych walka z przestępczością zorganizowaną nie odnosiła zamierzonych skutków. W celu koordynacji działań, zwiększenia ich efektywności i szybkości w 1991 roku utworzono Direzione Nazionale Antimafia (DNA) składającą się z Procuratore Nazionale Antimafia i dwudziestu podporządkowanych mu prokuratorów. Instytucja wkrótce została wsparta przez Direzione Investigativa Antimafia, zajmującą się przede wszystkim postępowaniem przygotowawczym.  
Dekretem ustawowym nr 159 z dn. 6 września 2011 roku wprowadzono Codice Unico Antimafia, tzw. kodeks antymafijny. Kodeks został oparty między innymi na postanowieniach art. 416-bis codice penale rozwijając je i klasyfikując.


Istnieje mnóstwo przepisów obocznie regulujących zagadnienia walki z mafia. Są to m.in. regulacje włoskiego prawa penitencjarnego, dopuszczające wyjątkowe sposoby wykonywania kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania wobec członków grup o charakterze mafijnym wiążących się niemalże z całkowitą izolacją od świata zewnętrznego. Przepisy mające na celu walkę z mafią znajdują się także w Testo unico delle leggi sull’ordinamento degli enti locali (włoskich regulacjach dotyczących władz samorządowych), w którym wprowadzono możliwość komisarycznego zastąpienia polityków powiązanych z grupami przestępczymi. Regulacje antymafijne znajdują się także w aktach dotyczących zamówień publicznych, prania brudnych pieniędzy, prowadzenia działalności gospodarczej czy związanych z korupcją. Jednakże, pomimo kolejnych udanych operacji, nagłaśnianych aresztowań i konfiskat istnienie mafii wydaje się w najbliższym czasie niezagrożone.