Skip to content

Legittima difesa, czyli po krótce o obronie koniecznej

Listopad 13, 2013

Instytucję obrony koniecznej reguluje art. 52 włoskiego Kodeksu karnego:

Nie podlega karze ten, kto dopuszcza się czynu w konieczności obrony prawa (diritto) własnego lub innego przed niebezpieczeństwem wynikłym z rzeczywistego, bezprawnego zamachu w sytuacji, gdy obrona pozostaje współmierna do tego zamachu.

Powyższa konstrukcja odpowiada w znacznym stopniu treści art. 25 § 1 polskiego Kodeksu karnego:

Nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.

Należy jednak zauważyć, że odniesienie do proporcjonalności czynu znajduje się dopiero w § 2 polskiej ustawy:

W razie przekroczenia granic obrony koniecznej, w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Analizując oba paragrafy zamiar ustawodawcy wydaje się analogiczny do przedstawionego w Codice penale – nie popełnia przestępstwu (pomijając dywagacje dotyczące różnicy między popełnieniem przestępstwa a podleganiu karze) ten, kto ów bezprawny zamach odpiera z zastosowaniem środków do niego adekwatnych.

Obie konstrukcje posiadają te same elementy:

bezprawności zamachu

istnienia jakiegokolwiek dobra prawem chronionego (czy też prawa / stanu prawnego)

Natomiast niebezpieczeństwo rzeczywiste (obiektywnie) [C.p.] odpowiada w pewnej mierze bezpośredniości [K.k.] zamachu.

W obu ustawach widoczny jest rzymski rdzeń prawa kontynentalnego i instytucji vim vi repellere licet oraz jej elementów:

circa causam – obiektywności zaistnienia faktu zamachu

circa tempus – bezpośredniości reakcji

circa modum – proporcjonalności środków użytych do odparcia zamachu

Ustawa nr 59 z 13 lutego 2006 r. dokonała istotnej nowelizacji przepisów włoskiej ustawy karnej. Zgodniej z jej brzmieniem nie zachodzi zaburzenie proporcjonalności w przypadku użycia przez tego, kto broni prawa (dobra prawem chronionego) używając zgodnie z prawem broni w miejscu wskazanym w art. 614 (powiązanie obrony koniecznej z instytucją naruszenia miru domowego). Mir domowy odnosi się ponadto nie tylko do miejsca zamieszkania, ale także miejsca prowadzenia działalności gospodarczej itp. Przedmiotem obrony ustanowiono bezpieczeństwo własne lub cudze oraz rzeczy (dobra) własne lub cudze.

Dodatkowe elementy spełnienia przesłanki zaistnienia obrony koniecznej zgodnie z powyższą nowelizacją to:

znajdowanie się w określonym miejscu (dom, przedsiębiorstwo, magazyn itp.)

posiadanie zgodnie z prawem broni i użycie jej w sposób prawem określony

Polski ustawodawca wprowadził regulację zgoła różną od nowelizacji włoskiej. Artykuł 25 § 3 pozwala na szersze zastosowanie instytucji obrony koniecznej w szeroko rozumianym przypadku okoliczności wywołanych strachem i wzburzeniem. Sąd odstępuje od wymierzenia kary, jeżeli przekroczenie granic obrony koniecznej było wynikiem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu. Sąd Najwyższy w Postanowieniu w sprawie II KKN 337/2001 podkreślił: Artykuł 25 § 3 kk nie może być wykorzystywany do likwidowania kolizji między prawnymi i społecznymi ocenami przez rezygnację z trafnego orzekania, lecz ma stanowić podstawę rozstrzygnięcia w wypadkach ustalenia określonej w nim przyczyny przekroczenia granic obrony koniecznej.

Podsumowując należy zauważyć, że regulacje polska i włoska wydają się dopuszczać dość szerokie spektrum zachowań przy zastosowaniu obrony koniecznej. Jednakże ostateczny kształt interpretowanych przepisów (przede wszystkim pod kątem oceny występujących w nich klauzul generalnych) należy do sądów i to od nich zależy społeczny odbiór instytucji i jej efektywność. Decydująca jest przy tym rola Sądu Najwyższego i wytaczanego przez niego kierunku zastosowania omawianych przepisów.

Reklamy

From → Prawo karne

Dodaj komentarz

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: