Skip to content

Protokół Genewski z 24.09.1923 r. o klauzulach arbitrażowych

Październik 14, 2013

Protokół dotyczący klauzul arbitrażowych został podpisany podczas sesji Zgromadzenia Ligii Narodów 24 września 1923. Potrzebę jego sformułowania postulowała niedawno powstała Międzynarodowa Izba Handlowa (ICC).1 Protokół został podpisany przez 53 państwa2 w tym Polskę3. Mimo niezwiązania się Protokołem m.in. przez Stany Zjednoczone liczba państw, które stały się sygnatariuszami aktu potwierdza jak powszechną była chęć stworzenia międzynarodowych ram dla arbitrażu.4

Językami autentycznymi o jednakowej ważności są angielski oraz francuski.

Zgodnie z brzmieniem artykułu 1 każde z umawiających się państw zobowiązało się uznawać pomiędzy stronami podlegającymi prawodawstwu oddzielnych państw prawomocność porozumienia zarówno w odniesieniu do sporów istniejących w czasie jego podpisania, jak i przyszłych.

→ implice dotyczy podmiotów niepaństwowych Powyższy artykuł przedstawia najbardziej zwięzłą definicję arbitrażu międzynarodowego z podmiotowego punktu widzenia. Arbitraż ten obejmuje swoim zakresem spory pomiędzy podmiotem krajowym oraz zagranicznym. Na tym gruncie możliwym jest także objęcie arbitrażem sporu pomiędzy podmiotami zagranicznymi.5

Zakres przedmiotowy

W zakresie przedmiotowym obowiązywania Protokołu wyszczególniono kwestie handlowe oraz wszelkie inne mogące podlegać uregulowaniu drogą arbitrażu, bez względu na to, czy arbitraż ma mieć miejsce w państwie, którego jurysdykcji podlega którakolwiek ze stron. Jednocześnie zastrzeżono możliwość ograniczenia przez każde państwo niniejszego zobowiązania do umów, które są uznawane przez jego własne prawodawstwo za handlowe (ang. contracts considered as commercial fr. contrats qui sont consideres comme commerciaux). Wiązało się to z koniecznością zawiadomienia Sekretarza Generalnego Ligi Narodów, którego gestią stało się powiadomienie innych umawiających się państw. Szczególnie istotną w związku z powyższym zastrzeżeniem stała się kwestia istnienia w prawodawstwie krajowym wyszczególnienia umów handlowych, czy szerzej czynności handlowych.6 Z możliwości powyższego zastrzeżenia skorzystała min. Polska (w imieniu RP Kajetan D. Morawski).

Kwestia zdefiniowania pojęcia umów o charakterze handlowym w perspektywie arbitrażu gospodarczego ma fundamentalne znaczenie dla ukazania wpływu państw na regulowaną przez ten arbitraż materię. Przepisy analogiczne do artykułu 1 protokołu genewskiego zawierają niemal wszystkie najważniejsze konwencje dotyczące arbitrażu. Jednocześnie nie podjęto w nich choćby próby określenia pojęcia handlowego charakteru. W związku z tym, nie ma żadnej uniwersalnej jego definicji.7

W 1925 roku francuski kodeks handlowy przyznał umowom arbitrażowych ważność w stosunkach handlowych, podobne regulacje wprowadzono także w Anglii i Stanach Zjednoczonych.8

Interesującym jest zastrzeżenie sformułowane przez władze holenderskie. Oprócz zapisu analogicznego do użytego przez Polskę dodano oświadczenie, że „uznanie w zasadzie ważności klauzul arbitrażowych nie dotyka […] postanowień ograniczających, które znajdują się w ustawodawstwie holenderskim, ani prawa wprowadzania do niego w przyszłości innych ograniczeń”.

Przedstawiciel Danii zastrzegł brak bezzwłocznej wykonalności orzeczeń trybunałów arbitrażowych w związku z procedurą nadawania im klauzuli wykonalności przez sądy powszechne.

W artykule 4 wskazano obligatoryjny charakter poddania decyzji arbitrów na prośbę jednego z umawiających się państw sporu odnoszącego się do kontraktu zawartego zgodnie z brzmieniem art. 1. Powyższe odesłanie nie przesądza jednocześnie kompetencji sądów w wypadku, gdy klauzula arbitrażowa lub arbitraż upadają lub stają się nieobowiązujące, czy raczej bezskuteczne (ang. inoperative fr. inoperants).

Procedurę arbitrażową jak i ukonstytuowanie się Trybunału Arbitrażowego Protokół poddaje regulacji na podstawie woli stron i przez prawo państwa, na którego terytorium arbitraż ma miejsce. Ponadto umawiające się państwa zostały zobowiązane do ułatwiania przeprowadzania czynności procesowych (postępowania) odbywających się na ich terytorium. W tym przypadku zastosowanie mają przepisy ich prawodawstwa regulujące postępowanie arbitrażowe na mocy kompromisu.

Naturalną konsekwencją powyższych postanowień jest obowiązek każdego umawiającego się państwa zabezpieczenia „przez swoje władze i stosownie do swojego prawodawstwa”9 wykonania wyroków arbitrażowych wydanych na jego terytorium. To postanowienie przyznawało wykonalność orzeczeń arbitrażowych, jedynie na terytorium państw, na których zostały one wydane. Tak wąska regulacja stanowiła najsłabszą stronę Protokołu nie tylko ograniczając zakres wykonalności orzeczeń, ale wpływając także na ich jakość – uzależnioną od prawodawstwa państwa jego wydania.

W artykule 8 protokołu dopuszczono swobodę oświadczenia przez państwa ograniczenia terytorialnego obowiązywania jego postanowień (względem koloni, posiadłości i terytoriów zamorskich, protektoratów, terytoriów mandatowych). W każdym czasie istnieje możliwość zaprotokołowania (lub wyłączenia) mocy wiążącej wobec tych terytoriów przy zastosowaniu skróconych terminów. Ograniczenie terytorialne stosowania protokołu zastrzegły sobie min. Francja, Hiszpania, Japonia, Wielka Brytania i Włochy.

Wobec wejścia w życie konwencji europejskiej o międzynarodowym arbitrażu handlowym z 1961 r.10 oraz konwencji nowojorskiej o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych z 1958 r.11 często błędnie przyjmuje się, że protokół genewski utracił moc wiążącą12. Znaczenie postanowień powyższych konwencji doprowadziło do zmarginalizowania roli protokołu, nie można jednak mówić o uchyleniu jego mocy choćby w sposób dorozumiany. Ponadto, nie zostały dokonane przewidziane treścią art. 7 wypowiedzenia.13

Protokół genewski stał się istotnym krokiem w rozwoju międzynarodowego arbitrażu. Ujęcie w ramy jego sedna, uregulowanie wykonalności orzeczeń, a przede wszystkim powszechne związanie się Protokołem można uznać za współczesny początek tej instytucji na arenie ponadnarodowej.

1 Ch. Manzoni, A presentation at 39 Essex Street, Maj 2004, 39 Essex Street, s. 18-19.

3 Dz.U. 1931 nr 42, poz. 372

4 G. Born, International Commercial Arbitration, 2009, s. 29.

5 A. Wiśniewski, Arbitraż międzynarodowy w prawie polskim – podstawowe problemy, w: e-Przegląd Arbitrażowy, nr 1 (1) 2010, s. 14.

6 Zarówno we Włoszech (do 1942) jak i w Polsce (do 2000) istniało wydzielenie materii prawa handlowego poza Kodeks Cywilny. We Włoszech „duplicazione dei codici” zostało zastąpione regulacjami Codice Civile, natomiast w Polsce część materii spółek handlowych pozostała wydzielona w Kodeksie Spółek Handlowych.

7 Murat Sumer, Jurisdiction of Sovereign States and International Commercial Arbitration: A Bound Relationship, w: Ankara Bar Review nr 2 2008, s. 59.

8 G. Born, International Commercial Arbitration, 2009, s. 31.

9 Art. 3

10 Dz.U. 1964 nr 40, poz. 270

11 Dz.U. 1962 nr 9, poz 41

12 Takie stanowisko m.in. Aneta Biały, Uznanie i stwierdzenie wykonalności orzeczeń sądów polubownych, marzec 2009, s. 129.

13 Moc obowiązującą protokołu potwierdzają dane Oficjalnego zbioru traktatów Ligi Narodów / ONZ: http://treaties.un.org/doc/Publication/MTDSG/Volume%20II/LON/PARTII-6.en.pdf Warto zauważyć, że nie uzasadnionym jest stanowisko utraty mocy obowiązującej protokołu w sposób dorozumiany m.in. w związku z przyjęciem go w drodze sukcesji przez Słowację w 1993, Czechy w 1996, czy Czarnogórę w 2006 roku. Również w polskim systemie polskich aktów prawnych protokół posiada status aktu obowiązującego: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19310840648

Reklamy
Dodaj komentarz

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: