Skip to content

Promessa di matrimonio

Kwiecień 9, 2013

Zarówno w Polsce jak i we Włoszech system społeczny oparty jest na instytucji małżeństwa, znajdującej swoje uregulowanie w ustawach zasadniczych obu państw (art. 18 Konstytucji RP i odpowiednio art. 29 Konstytucji Republiki Włoskiej). Prawo polskie nie zna jednak instytucji zaręczyn ani narzeczeństwa. W związku z tym, złożenie przyrzeczenia zawarcia małżeństwa, co do zasady, nie rodzi żadnych skutków w sferze prawa cywilnego. Inaczej kształtuje się sytuacja na gruncie prawa włoskiego. Artykuły 79-81 (Księga Pierwsza, Tytuł VI, Dział I) Codice Civile bezpośrednio regulują instytucję promessa di matrimonio. Jest to oświadczenie, w którym strony przed urzędnikiem stanu cywilnego, swobodnie stwierdzają wolę zawarcia małżeństwa. Także w tym wypadku oświadczenie to, nie rodzi zobowiązania dojścia do skutku związku małżeńskiego, co uzasadnione jest ochroną swobody (wolności) zawierania małżeństwa. Wyraźnie ukazane zostało to w orzeczeniu Cassazione Civile, III sezione, n.9052/2010, w którym podkreślono, że „zerwanie obietnicy małżeństwa jest przejawem podstawowego prawa swobody zawierania małżeństwa”.

Włoskie uregulowania kodeksowe

Artykuł 79 włoskiego kodeksu cywilnego stwierdza wprost, że promesa w żadnym razie nie jest tytułem zobowiązującym do zawarcia małżeństwa. Artykuł 80 przyznaje stronom prawo do odstąpienia od umowy, czyniąc narzeczeństwo jedynie faktem społecznym nie wywierającym skutków prawnych. Należy zauważyć, że obowiązek zwrotu darowizn wynika nie z samej obietnicy małżeństwa, a z faktu nie zawarcia małżeństwa, przy czym na ważność promesy będą miały wpływ wady oświadczenia woli. Żądanie zwrotu darowizn jest niedopuszczalne po upływie roku od dnia, w którym doszło do odmowy zawarcia małżeństwa lub śmierci jednej ze stron. Warto podkreślić, że w świetle powyższych regulacji promessa di matrimonio nie może być uważana za rodzaj umowy przedwstępnej, w związku z czym konsekwencje jej niedotrzymania zostały enumeratywnie wymienione w art. 80 i 81 c.c.

Artykuł 81 przyznaje prawną możliwość złożenia promessa di matrimonio osobom pełnoletnim oraz małoletnim, którzy mogą wziąć ślub zgodnie z artykułem 84 c.c. Wymagania te wobec uregulowań prawa włoskiego (np. przymusowy okres wdowieństwa) wydają się zapewniać spójność instytucji związanych z małżeństwem.

Konsekwencje

Codice Civile przewiduje dwie podstawowe konsekwencje złożenia promesy:

  1. zwrot darowizn (prezentów) przekazanych w związku z promesą na podstawie art. 80 c.c.;

  2. naprawienie szkód (odszkodowanie) na podstawie art. 81 c.c.;

Odszkodowanie powinno być wypłacone przez stronę, która bez uzasadnionego powodu zerwała promesę nie zawierając małżeństwa lub przez stronę, która z własnej winy doprowadziła do zerwania promesy przez drugą stronę. W drugiej sytuacji należy dowieść winę drugiej strony zgodnie z zasadą ciężaru dowodów (art. 2697 c.c.).

Obserwując współczesną linię orzeczniczą za szkody uważa się jedynie straty materialne związane z uzasadnionym przekonaniem o mającym nastąpić w krótszym, bądź dłuższym okresie zawarciu małżeństwa.

 Zaręczyny a prawo polskie

Jak wzmiankowano na wstępie prawo polskie nie posiada instytucji mogącej być odpowiednikiem włoskiej promesy. Regulacje dotyczące zaręczyn znajdowały się natomiast w art. 1 – 4 dekretu z 25 września 1945 Prawo Małżeńskie.

Obecnie podejmowane są próby przyrównania zaręczyn do odmiany umowy przedwstępnej, opierając konstrukcje na zasadzie swobody zawierania i kształtowania umów. Wydaje się to błędne. Zgodnie z brzmieniem art. 389 §1 KC: „Umowa, przez którą jedna ze stron lub obie zobowiązują się do zawarcia oznaczonej umowy (umowa przedwstępna), powinna określać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej”. Wobec tego zaręczyn nie można traktować jako umowy przedwstępnej, co skutkuje z kolei niemożnością skutecznego żądania zawarcia małżeństwa.

Temat powrotu do regulacji instytucji zaręczyn nieśmiało powraca przy okazji dyskusji o związkach partnerskich. Warto zastanowić się czy stworzenie przepisów dotyczących właśnie tego zagadnienia nie byłoby korzystne.

Promessa jako dokument

Instytucję promessa di matrimonio należy odróżnić od dokumentu noszącego tę samą nazwę. Jest on obligatoryjnie podpisywany przez chociaż jednego (sic!) z przyszłych małżonków w Urzędzie Stanu Cywilnego (Ufficio di Stato Civile) i wywieszany na jego tablicy przez co najmniej osiem dni. Wiąże się z tzw. Pubblicazioni i pełni funkcję informacyjną pozwalając osobom przeciwnym małżeństwu dowiedzieć się o nim przed samym ślubem i zgłosić ewentualne przeszkody jego zawarcia.

Reklamy

From → Prawo cywilne

Dodaj komentarz

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: